Mahirap ang malagay sa ganitong sitwasyon... challenge yung mapag-isip ng maigi kung saang punto mo sisisihin ang sarili (o marapat ba?) o paano ka nagkamali sa isang ethical issue.
May mga tao kasing may malaking atraso sa akin 'di lang sa usapin ng pananalapi kundi sa marami pang iba't-ibang lebel.
Oo... nagsimula lahat sa eksploytasyon.
Matapos ang mahigit isang ikot ng mundo sa araw, napagsikapan ko na sanang kalimutan muli ang isa pang masamang karanasan sa pagta-trabaho. Kahit masakit at mabigat na buntal talaga sa dignidad, nagawa ko naman mag-'move on' na sana kumbaga.
Pero ang mga ganitong mga gawa ng kasamaan... tila yata parang kati na pabalik-balik. Somehow, it found it's way back to squeeze the old wound. Mahabang istorya pero nagtunggali uli kami ng mga mapagsamantala.
Nagawa akong i-harass nitong makapal ang mukha at walang budhing nilalang na ito at siya pa ang may ganang magbanta ng demanda sa'kin.
October 25, kinatok ako ng tauhan ng may-ari ng apartment at hinahanap daw ako ng dalawang lalaki na nagsabing taga-law office daw sila somewhere sa malapit sa QC hall, informing me na itong prodyuser nga ng pelikulang ginawa ko last year ay maynagbabalak magdemanda sakin ng 'libel'.
I'd really like to think na tactic lang sakin ito para ma-pacify. Pero, i've also decided na 'di ako pai-intimidate. Anong ibang democratic means pa ang kaya pa bang gawin ng isang underprivileged na gaya ko? Wala akong yaman para magdemanda. Kung kaya ko, eh 'di noong umpisa pa lang ay ginawa ko na. Pero siguro sinikap ko rin na isiping kung tunay na may plano silang bayaran ako gaya ng ina-argue ng manggagamit na iyon... sa loob ng isang taon, babayaran nila ako. Syempre 'di nangyari yun.
Ipinalabas ang pelikulang katas ng dugo, utak at lakas ko isang araw matapos yung pananakot... at anim na araw naman pagkatapos niyon... walang paghahabla.
Iniisip ko... 'di rin siguro siya talaga tanga para ituloy iyon dahil alam niya na mapapatunayan ko ang krimen nila sa akin. Bukod pa rito... sa totoo lang, madali para sa akin na lumantad sa midya at isiwalat ang isyu.
Mabibigyan ko pa ng mukha ang lumalalang eksploytasyon ngayon sa independent film making. Marami na ang nagdurusa sa kasakiman ng ilang may pribilehiyong 'di nangingiming ibalasubas ang buong industriya at kapatiran.
Hanggang ngayon, kahit patuloy uli ako sa pakikipag-sapalaran sa kalakarang pinili sa buhay... ang hirap pagsikapang isipin kung saan at paano ko huhugutin ang pagtitiwalang muling sa iba at makibahagi sa kaunlaran ng pelikulang Pilipino.
Ang exploitation... hindi lang ito isang simple at linear na isyu. Masalimuot ang pagkasirang dinudulot nito.
Paano nga ba ang gagawin kung nangyari na na ma-exploit ka? In reality, what really are your options?
And when you 'give it a rest' na lang... talaga bang matatahimik ka na? Tama bang maging pasive na lang sa mga ganito? 'Di kaya mas lalong ini-empower mo ang mga mapaglabis?
Ako? I used to believe it's almost too easy to fire back. Ngayon... i'm not that confident anymore.
Unfair right?
Pero kapag nasa sitwasyon ka na kahit ang mga pangunahing pangangailangan mo ay mahirap na ngang punan... gaano ka pa kalakas para isama ito sa mga kailangan mong pagtagumpayan?
I've always been a fighter. Pero 'di ko alam kung umurong na tapang ko. Ang totoo... mahirap aminin pero siguro habang tumatanda ka... mas lalo kang nagiging totoo sa sarili mo at sa mga ibang bagay na kaakibat ng iyong pamumuhay.
Kailangan ko pa siguro ng mas mahabang panahon para aralin ang mga bago kong karanasan.
Ang kasabihan nga 'di ba... (at talaga nga namang) "prevention is better than remedy", siguro... gusto ko na lang muna pansamantala magbahagi ng mga puntos sa iba ring may kagustuhang magpelikula.
Una siguro... if you're new to film production, the first thing you should do is to try to ask around for opinions and advices from friends and others who have already been in the trade before agreeing to be in one and sign a contract.
Also, do not forget to find the names of the big players in the production (re: producer/s; filmmaker/s) in the contract they are giving you... importante yun kasi syempre sila ang producers ung pelikula.
Ang totoo... maswerte ka na nga kung bigyan ka nila ng kontrata, marami dyan ang talamak na talaga at ubod kapal ng mukha na gagawa ng pelikula, wala naman palang kakayanan.
And...!!!
Note that the one responsible for taking care of the contract is NOT you. It is the Producer/Line-producer's job. The only things you have to take care of are your requirements for notarization (re: residential certificate #/ SSS #/Barangay clearance if needed).
Syempre madaling sabihin ng mga filmmakers na kung ayaw mo ng mga kondisyon eh di wag kang sumali sa amin...
...pero di ito ang punto. Kung pai-intimidate ka... wala kang ginagawa sa paglala ng exploitation sa pelikula.
We should not let ourselves be bullied by people who use intimidation tactics to get away with crime. Walang kupas para sa kanila ang alibi na 'for art's sake' at mangyari na ang mangyari... basta kailangan magawa nila ang gusto nila... yurakan man ang mga karapatan ng ibang umaasa rin sana sa pag-unlad ng kanilang estado (mapa-karera man o pinansyal ito).
Ang pinaka huli mong dapat asahan ay yung 'baka makunsensya naman...', kapatid... mas malamang kesa hindi, walang konsepto ng budhi ang marami riyan sa pelikula.
Alam ny'o, may iba pa nga riyang magku-kwento pa sa iyo na kesyo noong araw nga raw ay naisip ng iba na magsakripisyo ng ilang buhay mismo para sa mas malaking kawsa. Ang totoo... 'di naman nila naiintindihan nag pinagsasabi nila.
Kung ang iniisip ng mga ito ay ang konsepto ng radikal na pamamaraan... paumanhin at tila yata napag-iwanan na sila ng panahon.
Tinalikdan na ang lumang radikal na kaisipan kahit ng mga may prinsipyong rebolusyonaryo. Kaya nga halimbawa ang dating 'feminism' na may konsepto ng pakikipagkumpetensya ng matriyarkal na lakas sa patriyarkal na sistema ay iniwasto na ng makabagong 'women's liberation'. Ang urban na insureksyon ay iwinaksi at binalikan ng rebelyon ang 'protracted people's war'...
...kung alam man ang mga bagay na ito ng magagaling na nagpapaka-radikal pa kuno. At gumagamit pa ng mga rasong himig pulitikal. Lamang ay magmukhang may malalim na layunin para i-justify ang kanilang mga makasariling interes.
It's really not hard to tell which one's truly doing a worthy advocacy... at karapat-dapat suportahan. 'Di kailangan maging maalam sa mga usaping pulitikal. Ibase mo na lang ito sa pamamaraan ng kanya/kanilang produksyon. Kung nararamdaman mong 'di makatarungan ang mga kundisyon at wala kang ibang mabi-benefit mula rito, mag-isip ka na kung gusto mo i-subject ang sarili sa ganung arrangement. lalong 'di ka rin ini-orient sa layuinin ng proyekto at
At lalong dapat bago pa man magsimula ang lahat, dapat ini-orient kayo sa mga layunin ng proyekto. Sa ganoon malalaman ang rasyunal ng sinasabing 'advocacy project' ni Kuning at Kunong.
Ang nagsasabi ng art for art's sake ay mga ipokrito... kundi ignoranteng pilit nagmamagaling. Nagkukubli pa sa kung anu-anong dahilan ng karuwagan dahil 'di maamin ang totoong motibo na makasarili.
Ang reyalidad... ang sining ay di para sa sining.
PARA ITO SA TAO.
Ang sining dapat ay naglilingkod sa ikauunlad ng kamalayan ng tao at wala ng iba pa. Anumang iba pang rason ay malabnaw.
Kung ang isang likha
Walang ibang makikinabang rito kundi ang bugal lamang ng may gawa nito.
Dahil ang totoo, matagal na ngang nakalas ang kapangyarihan ng studio system sa paggawa ng pelikula pero parang sandali lang nagkaroon ng magandang ideyalismo sa panibagong kalakaran sa pagpe-pelikula. Kung ako ang tatanungin, mas maigi pa nga siguro na makatrabaho sa isang mainstream production dahil alam mong may malaking seguridad ka't pinangingilagan ng mga itong magkaroon ng mga legal na reklamo.
In independent film production... there's virtually no boundaries. Nakasanayan na rin kasi -dahil natutong magpalitan ng tiwala ang mga tao rito- na walang 'papel'. Madalas rin na talagang 'di nasusunod ang standard na mga kasunduan dahil maliit lang talaga ang kapital na hawak ng filmmaker.
Dahil nga alternatibo at inaasahang ang mga inisyatibo na naggagatong na gumawa ng mga proyektong ito ay upang matapatan ng 'bago' ang mga tradisyon at stereotypes sa paggawa pelikula (be it form and/or substance)... marami ang naaakit magbigay ng suporta sa mga ito. Subali't natural na inaasahan din ng mga ito na gagawin din sa kanila ng tinulungan ang sumuporta sa panahong sila naman ang gagawa ng kanilang proyekto.
Kung ang inaasahan ng iba riyan at iniisip na 'wala lang, gusto lang ng iba na sumali sa kung anumang prestihiyo ng paggawa ng pelikula', nagkakamali sila.
Guys... (when it's your turn to come up with your own film project)
NEVER EVER THINK THAT IT'S ALL ABOUT YOU!
The best you can do is to at least share as much as you can to all of the people who have contributed to YOUR cause.Kung talagang walang kakayanang pinansyal... dapat ay may ibang paraang maibabahagi ang benepisyo ng produksyon. Hindi maaaring maubusan ng paraan. Dahil pagba-baliktarin mo man ang mundo... ikaw at ikaw pa rin sa huli ang mag-isang lubos na makikinabang sa pelikula mo.
Ang totoong may mabuting adhika sa kanyang proyekto... sa puno pa lang nito, nasasalamin na ang kalinisan nito.
May pamosong kasabihan sa midya. Parang ganito iyon...
'wag na 'wag mong tataluhin kahit sino sa mga nakatrabaho mo sa industriya kung ayaw mong maglaho ang mga ambisyon mo bago pa man magsimula ang kaganapan nito.
Maliit lang talaga ang mundong ginagalawan ng mga tao rito. Now if you ever get lucky in your career... yun lang naman ang basehang prinsipyo. Makakatulog ka ng mahibing sa gabi, knowing that you never did anyone harm on your way up.
Sanasabi rin nga ng lahat sa industriya... 'magkikita pa rin tayo.'
Kung ang isyu ng ethics ay nakabalot na sa puno pa lang ng produksyon... anong buti ang maaari pa nitong ibunga?
Ang bagay na mali ang ubod... mali at mali saan man anggulo.
PIDOT
